Çocuklarda tikler: göz kırpma, boğaz temizleme

Kısa cevap

Çocuklarda tikler ne zaman geçer?

Çocuklarda tikler çoğunlukla birkaç ay içinde azalır ya da kaybolur. Dört ile on dört yaş arasında sık görülen göz kırpma, boğaz temizleme ve burun çekme gibi hareketler yorgun ve yoğun dönemlerde artar, sakin haftalarda seyrelir. Bir yıldan uzun süren, üstüne yenileri eklenen ya da yazmayı engelleyen tikler hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Göz kırpma bir sabah başlıyor. Önce gözüne bir şey kaçtığını düşünüyorsunuz, akşam yemeğinde arka arkaya üç kez olunca “gözün mü ağrıyor” diye soruyorsunuz. Birkaç gün sonra buna boğaz temizleme ekleniyor. Siz söyledikçe sıklaştığını fark ediyorsunuz ve bu doğru bir gözlem.

Çocuklarda tikler, dört ile on dört yaş arasında sık karşılaştığımız hareketlerdir. Göz kırpma, kaş kaldırma, omuz silkme, burun çekme, boğaz temizleme ve kuru öksürük bu kümeye girer. Çocuk bunları isteyerek yapmaz, çoğu zaman yaptığını da fark etmez.

Çocuklarda tikler neden ortaya çıkar

Tik, kendiliğinden gelen kısa bir harekettir. İstemli bir davranış değildir. Çocuk tutmaya çalışırsa bir süre tutabilir, ama hareket bir yerde daha güçlü gelir ve çıkar. İçinde biriken bir hapşırığı bekletmeye benzer. “Yapma” demenin işe yaramamasının nedeni budur.

Artıp azalması tiklerin doğasında vardır. Yoğun bir hafta, taşınma, yeni bir okula başlamak, uykunun bölündüğü bir dönem ya da evdeki gerginlik tikleri artırır. Sakin ve düzenli günlerde seyrelirler. Uykuda tümüyle kaybolurlar; bir oyuna ya da sevdiği bir işe dalan çocukta da belirgin biçimde azalırlar.

Hareketin yer değiştirmesi de aileyi şaşırtır. Göz kırpma üç hafta sürer, kaybolur, bir ay sonra yerine burun çekme gelir. Bu bir kötüleşme değildir; tikler bu yaşta sıkça yer değiştirir ve çoğu zaman aynı dönem içinde birbirinin yerine geçer.

Bunu evde kendiniz gözleyebilirsiniz. Tik en çok, ortamda gerginlik varken ve tikin kendisine dikkat çekilmişken görünür. Bir de şunu söylemek gerekiyor: tikler ebeveynin bir hatasından doğmaz. Evdeki gerginlik tiki başlatmaz, yalnızca sıklığını yukarı çeker.

Uyarmak tiki durdurmaz, çocuğa tutması gereken bir şey daha yükler.

Normal olan, dikkat edilecek olan

Beklenen tablo şöyle görünür:

• Yoğun dönemlerde artan, sakin haftalarda seyrelen tek bir hareket
• Uykuda tümüyle kaybolması
• Oyun sırasında ya da dikkat başka yöne kayınca azalması
• Birkaç ay içinde kendiliğinden geçmesi, bazen de yerini kısa süre başka bir harekete bırakması

Yakından bakmayı gerektiren işaretler ise şunlardır:

• Aynı tikin bir yılı aşması
• Üst üste yeni hareketlerin eklenmesi ya da ses çıkarmanın başlaması
• Hareketin boyunda omuzda ağrı yapması ya da yazmayı zorlaştırması
• Çocuğun sınıfta taklit edilmesi ve bu nedenle okula gitmek istememesi

Ani başlayan yoğun tiklerin ardından davranışta belirgin bir değişiklik görüyorsanız beklemeden çocuk doktorunuza ya da çocuk ve ergen ruh sağlığı hekimine başvurmanızı öneririz.

Evde ne yapılır

Fark ettiğinizi belli etmeyin. Uyarmak, “dur”, “tut kendini” demek ya da anlamlı bir bakış atmak tiki görünür kılar ve sıklığını artırır. Konuşma sürerken siz de sürdürün.

Bir hafta not tutun. Gün, saat ve öncesinde ne olduğu tek satırla yazılır. Bu kâğıt birkaç gün sonra tetikleyicileri kendiliğinden gösterir: ödev saati, kalabalık ortam, uykusuz geçen gece.

Uyku saatini sabitleyin. Yorgunluk tiklerin en düzenli artırıcısıdır. Akşam ekranını yatmadan bir saat önce kapatmak çoğu evde ilk haftada fark yaratır.

Okulla konuşun. Öğretmenden de tike dikkat çekmemesini, sınıfta uyarmamasını isteyin. Fark edilmek çocukta gerginlik yaratır ve tik sınıfta daha çok çıkar.

Günün yükünü gözden geçirin. Tiklerin yoğunlaştığı haftalarda programda bir sıkışma olup olmadığına bakın. Bir kursu ertelemek ya da ödev saatini öne almak, çoğu zaman konuşmaktan daha hızlı sonuç verir.

Kardeşlere tek cümle söyleyin. “Elinde değil, taklit etmeyeceğiz” demek yeter. Uzun açıklama gerekmez, konuyu evin gündemi yapmak da gerekmez.

Ne zaman başvurulur

Ölçüt süre, şiddet ve günlük hayata etkisidir. Aynı tik bir yılı aştıysa, üstüne yenileri eklenip çoğalıyorsa, hareket ağrı yapıyor ya da yazmayı engelliyorsa, çocuk bu yüzden sınıfta zorlanıyorsa bakmanın zamanı gelmiştir. Çocuklarda tikler birkaç ay içinde seyrelmiyor ve ailenin günü bu konunun etrafında dönmeye başlıyorsa da bir görüşme planlayın. Tikler ve tekrarlayan hareketler sayfasında hangi işaretin beklenen, hangisinin yakından bakmayı gerektiren olduğunu listeledik.

Biz değerlendirmede önce tiklerin arttığı ve azaldığı koşulları aileyle birlikte haritalıyoruz. Ardından evin tiklere verdiği tepkiyi yeniden düzenliyoruz, çünkü çoğu ailede ilk rahatlama buradan geliyor. Tiklere kaygı eşlik ediyorsa çocukla bu kaygı üzerinde çalışıyoruz. Tablo sürüyorsa çocuk ve ergen ruh sağlığı hekimine yönlendiriyoruz. Bu görüşmelerin nasıl yürüdüğünü ebeveyn danışmanlığı sayfasında adım adım anlattık.

Balıkesir’deki merkezimizde bu yaş grubuyla sık çalışıyoruz. Bir haftalık notunuzu çıkardıysanız randevu sayfasından yazın, ilk görüşmede birlikte bakalım.