Çocuğum için hangi uzmana gitmeliyim?

Kısa cevap

Çocuğum için hangi uzmana gitmeliyim?

Kapıyı sorunuzun türü belirler. Konuşma, motor beceri ve okula hazırlık gibi gelişim soruları çocuk gelişimi uzmanına, korku, öfke ve akran ilişkileri gibi duygu soruları psikoloğa, evdeki gerginlik ve ebeveyn tutumu aile danışmanına gider. 0–12 yaş çocuklarda çoğu soru ilk görüşmede ayrışır. Tanı koymak ve ilaç yazmak yalnızca hekimin yetkisindedir.

Telefonda bir arama sonucu listesi açık. İsimlerin altında farklı unvanlar yazıyor, hepsi bir biçimde çocuklarla ilgili görünüyor. Kimseye yazamadan ekranı kapatıyorsunuz, ertesi akşam aynı liste yeniden açılıyor.

Karar zor görünüyor, çünkü yanlış kapıyı çalmaktan çekiniyorsunuz. Oysa hangi uzmana gitmeliyim sorusunun cevabı listede değil, elinizdeki soruda duruyor. Çocuğunuzla ilgili aklınızda dönen cümleyi tek bir cümle hâlinde yazabilirseniz kapı kendini gösteriyor.

“Hangi uzmana gitmeliyim” yerine sorulacak soru

Unvan, kişinin hangi eğitimi aldığını anlatıyor. Ailenin getirdiği soru ise genellikle üç kümeden birine giriyor ve asıl yol gösteren şey bu.

Birinci küme gelişim soruları. Çocuk yaşına göre beklenen basamakta mı: kaç kelime kullanıyor, kalemi nasıl tutuyor, iki aşamalı bir yönergeyi izleyebiliyor mu, okula hazır mı. Burada istenen şey bir karşılaştırma, yani ölçüm.

İkinci küme duygu ve davranış soruları. Karanlık korkusu, öfke patlamaları, kardeş kıskançlığı, arkadaş grubuna girememe, sabah okula gitmek istememe. Burada ölçümden çok davranışın altındaki nedenin anlaşılması gerekiyor.

Üçüncü küme ev soruları. Eşler arasındaki gerginlik, boşanma süreci, evde herkesin farklı bir kural söylemesi. Çocuk burada sorunun kendisi değil, sonucu.

Unvanlar ne iş yapıyor

Çocuk gelişimi uzmanı, çocuk gelişimi lisansını bitirmiş kişidir. Dil, motor beceri, bilişsel gelişim, sosyal gelişim ve öz bakım alanlarını yaş normlarıyla karşılaştırır. Denver II, AGTE ve okul olgunluğu ölçekleri gibi araçları uygular, çıkan tabloya göre evde ve okulda yürüyecek bir çalışma planı kurar.

Psikolog, psikoloji lisansını bitirmiş kişidir. Duygu, düşünce, davranış ve ilişkiler üzerine çalışır. Psikoloji yüksek lisansı tek başına bu unvanı vermez; unvan lisansa bağlıdır.

Aile danışmanı, mevzuata uygun aile danışmanlığı eğitimini tamamlamış kişidir. Odağında tek bir çocuk değil, ailenin işleyişi vardır: iletişim, kurallar, ebeveynlerin tutum farkı.

Çocuk ve ergen ruh sağlığı hekimi tıp fakültesi mezunudur. Tanı koymak ve ilaç yazmak yalnızca hekimin yetkisindedir. Yukarıdaki üç unvanın hiçbiri tanı koymaz, koyamaz.

Randevu almadan önce telefonda sorulacak iki soru var ve ikisi de unvan sormaktan daha çok işe yarıyor. Birincisi: bu yaş grubuyla düzenli çalışıyor musunuz? Dört yaşındaki bir çocukla çalışmakla ergenle çalışmak aynı iş değil. İkincisi: ilk görüşmede ne yapılıyor, çocuk geliyor mu? Cevap netse yer doğru yerdir.

Halk arasında “çocuk psikologları” denince çoğunlukla ilk iki başlık birden kastediliyor. İkisi birbirinin yerine geçmiyor, ama alanları da keskin bir çizgiyle ayrılmıyor. Ödevde oturamayan bir çocuk hem ölçülebilir bir dikkat tablosu hem kaygıyla ilgili bir tablo taşıyor olabilir.

Kapıyı seçen unvan değil, sorunuz.

Hangi soru hangi kapıya gidiyor

Somut cümlelerle bakalım. Aşağıdakiler bir ailenin ilk görüşmede kurduğu cümlelere benziyor.

• “İki buçuk yaşında, hâlâ iki kelimeyi birleştirmiyor.” Gelişim sorusu. Önce dil alanı yaş normuyla karşılaştırılır, işitme değerlendirmesinin yapılıp yapılmadığı sorulur. Konuşmada gecikme sayfasında hangi basamağın ne zaman beklendiğini yazdık.
• “Eylülde okula başlayacak ama hazır mı, emin değiliz.” Gelişim sorusu. Dikkat, algı, el becerisi ve kurala uyum birlikte ölçülür; karar yaşa değil bu tabloya göre verilir.
• “Yedi yaşında, ödevde on dakika oturamıyor. Öğretmen de aynı şeyi söylüyor.” Karma bir soru. Evde iki haftalık gözlem yazımızda anlattığımız kaydı tutmak, görüşmeye somut bir şeyle gelmenizi sağlıyor.
• “Karanlıktan korkuyor, artık kendi odasında uyumuyor.” Duygu sorusu. Bakılan şey korkunun kendisi değil, çocuğun onun yüzünden nelerden vazgeçtiği. Korkular ve kaygı sayfasında bu sınırı yazdık.
• “Eşimle tartışıyoruz, çocuk hep arada kalıyor.” Ev sorusu. Burada çocukla değil, önce ebeveynlerle çalışılıyor.

Cümlenizi bu beş cümleden birine benzetemiyorsanız sorun sizde değil. Karma tablolar, tek başına duran tablolardan daha sık geliyor. Böyle durumlarda hangi uzmana gitmeliyim sorusu bir tercih değil, bir sıralama sorusuna dönüşüyor: önce hangisi. Genellikle ölçülebilir olandan başlıyoruz, çünkü ölçüm diğer soruların hangisinin gerçekten sorun olduğunu da daraltıyor.

Merkezde nasıl ilerliyor

İlk görüşme yaklaşık elli dakika sürüyor ve ebeveynle yapılıyor. Çocuk o gün gelmiyor; önce sizin anlattığınızı, gelişim öyküsünü ve okuldan gelen geri bildirimi dinliyoruz. Kimin hangi konuda çalışacağı çoğu zaman bu görüşmenin sonunda netleşiyor, başında değil.

Çocuk gelişimi uzmanı ve aile danışmanı Nilüfer Doyran çocuk, ebeveyn ve aile görüşmelerini yürütüyor. Ergen ve yetişkin görüşmelerini psikoloğumuz Gamze Göçer üstleniyor. Kimin hangi yaş grubuyla ve hangi konularla çalıştığını ekip sayfasında tek tek yazdık.

Gelişim tarafında bir ölçüm gerekiyorsa gelişim değerlendirmesi ile başlıyoruz. Sonuç bir tanı değil; çocuğun hangi alanda nerede olduğunu gösteren bir harita. Tıbbi bir değerlendirme gerektiğini düşündüğümüzde hekime yönlendiriyoruz ve bunu size açıkça söylüyoruz.

Ne zaman başvurulur

Doğru kapıyı bulmak için tablonun ağırlaşmasını beklemek gerekmiyor. Duygu ve davranış tarafında ölçüt şu: aynı sıkıntı altı haftadan uzun sürüyorsa, hem evde hem okulda görünüyorsa ya da çocuk bir şeyden vazgeçmeye başladıysa görüşme zamanı gelmiştir. Vazgeçmek şu demek: okula gitmemek, arkadaşıyla oynamamak, kendi odasında uyumamak.

Gelişim tarafında ölçüt süre değil, basamak. On sekiz ayda hiç anlamlı kelime yoksa, iki yaşında iki kelime birleşmiyorsa ya da daha önce kullandığı kelimeler kaybolduysa beklemeden görüşme alın.

Yanlış kapıyı çalmaktan korkmanıza gerek yok. İlk görüşmenin işlerinden biri zaten bu: soruyu doğru yere taşımak. Bize ait olmayan bir soruyla geldiyseniz bunu ilk görüşmede söylüyor ve nereye gideceğinizi yazılı olarak veriyoruz.

Elinizdeki cümleyi bir kâğıda yazıp getirmeniz yeterli; kapıyı birlikte seçeriz. Balıkesir’deki merkezimize randevu sayfasından yazabilirsiniz.